Vandaag is als bijlage in het NRC Handelsblad Q4 van Delta Lloyd Groep verschenen. Misschien heeft u het al gezien, zo niet dan kan dat ook hier.
Onder de noemer ‘Vooruitkijken in Crisistijd’ maakt Delta Lloyd Groep, aan de vooravond van Prinsjesdag 2009, de balans op na een jaar van diepe recessie. Zo wordt in Q4 onze bestuursvoorzitter Niek Hoek geïnterviewd over de noodzaak van goed risicomanagement als je de toekomst van je klanten zeker wilt stellen. Verder is er een interview met Frank Botman van Cyrte Investments, onderdeel van Delta Lloyd Groep, over hoe je de toekomst ook voor je kunt laten werken, zelfs in crisistijd.
Werken aan een zekere toekomst brengt met zich mee dat je je een voorstelling moet kunnen maken van mogelijke toekomsten, en een ongelooflijk belangrijk hulpmiddel daarbij zijn scenario’s. Hoe scenario’s eruit kunnen zien in de praktijk hebben we drie maanden geleden laten zien met Q3. Daarin werden twee door Delta Lloyd Groep ontwikkelde toekomstscenario’s met de wereld gedeeld, in de vorm van samenvattende slide shows en als twee dossiers.
Scenario’s komen tot stand door de kennis, verbeeldingskracht en ideeën van mensen binnen en buiten Delta Lloyd Groep bij elkaar te brengen. Ik ben trots dat in Q4 drie vooraanstaande publicisten die bijdragen aan ons vermogen over de toekomst na te denken hier hun visie geven op de wereld na de financiële crisis. De drie polemische artikelen sluiten aan op onze scenario’s. En omdat ze vragen om een reactie worden ze meteen ook op dit blog gepost.
De Amerikaanse econoom en publicist Robert Kuttner schrijft in ‘De toekomst: nieuw evenwicht of stagnatie?’ dat we op een kruispunt staan tussen twee wereldbeelden en visionair leiderschap hard nodig is. De Zweed Johnny Munkhammar, analist en commentator, stelt in ‘De financiële crisis – het falen van de politiek’ dat nu diepgaande hervormingen noodzakelijk zijn, waarbij hij vast een agenda opstelt voor daadkrachtige politici. Zie ook hier een gefilmd interview met Johnny Munkhammar, waarin hij uitgebreid over dit onderwerp praat.
Tenslotte de Nederlandse filosoof René Gude: hij pleit in ‘De beste duurzame delta ter wereld’ voor een on-Nederlands soort ‘grootmoedig patriottisme op een vrije wereldmarkt’. Mijn advies: lees en denk mee!
In Nieuwe Balansen, één van de twee scenario’s voor de toekomst die Delta Lloyd Groep onlangs met de wereld deelde, staat het ook: macho is zóóó 20e eeuw. (slide 21 van Nieuwe Balansen). De toekomst is aan vrouwelijke waarden, en dat vindt de Amerikaanse (conservatieve) journalist Reihan Salam ook. In een artikel in Foreign Policy (22 juni 2009) betoogt hij dat het einde van de mannelijke dominantie in de wereld in zicht komt. Dat we nu al jarenlang een geleidelijke machtsverschuiving zien naar vrouwen, maar dat de Great Recession waar we nu inzitten een revolutie veroorzaakt. Het is de definitieve doodslag voor wat Salam noemt ‘the macho men’s club called finance capitalism that got the world into the current economic catastrophe’, maar erger nog is dat het een collectieve crisis is voor miljoenen werkende mannen wereldwijd.
Sommige economen en bloggers hebben het al over de ‘He-cession’. Overal ter wereld zijn het vooral de mannen die hun baan kwijt raken. Want het zijn de traditionele mannenbranches als constructie en zware industrie waar de val het hardste gaat, terwijl de traditionele vrouwensectoren – denk aan ambtenaren, gezondheidszorg en onderwijs – beter overeind blijven. Zelfs president Obama zei het onlangs in de New York Times, naar aanleiding van de grote problemen in de auto-industrie: “Women are just as likely to be the primary bread earner, if not more likely, than men are today.”
In het goed onderbouwde en onderhoudende artikel stelt Reihan Salan dat het Y chromosome tot veel narigheid heeft geleid, en daarbij sluit hij aan bij de visie van gezaghebbend econoom Simon Johnson op de financiële oligarchie’. Maar hij schrijft ook dat de opkomst van de vrouwen niet per se leidt tot een betere wereld. Er valt immers, kijk naar de geschiedenis, weinig goeds te verwachten van mannen zonder baan die hun maatschappelijke positie kwijt zijn. En waar in Amerika en Europa de man misschien kan leren omgaan met de nieuwe situatie, voor landen als China acht hij een nightmare scenario van exploderend geweld niet ondenkbaar.
Bereid je voor op de nieuwe wereldorde en lees het artikel in Foreign Policy.
Niet alleen Delta Lloyd Groep ontwikkelt scenario’s voor de toekomst. Ook het World Economic Forum (WEF) gebruikt scenario’s om zich voor te bereiden op de toekomst van de financiële dienstverlening. De invloedrijke organisatie waarin de leiders van deze wereld – CEO’s van grote bedrijven, staatshoofden en ministers, vooraanstaande intellectuelen en journalisten – zich verenigen en die jaarlijks in Davos bijeenkomt, kent ook talloze communities en initiatives; scenario planning is daar één van.
Het Forum gebruikt scenario’s als een belangrijk middel to improve the state of the world. Scenario’s lenen zich hier bij uitstek voor omdat ze de discussie uit het vaak zeer beladen en gepolariseerde ‘heden’ verplaatst naar een voor iedereen onbekende toekomst. Daarmee overstijgen scenario’s de korte termijn tegenstellingen tussen de diverse belanghebbenden en creëren ze een nieuw neutraal perspectief voor gezamenlijkheid. Zo kunnen partijen van over de hele wereld, met vaak conflicterende visies, toch met elkaar in dialoog op zoek naar een gemeenschappelijke taal. Zo ook het WEF.
In een reactie op de kredietcrisis zette het WEF dus het project New Financial Architecture op, dat in januari van dit jaar haar eerste rapport publiceerde: ‘The Future of the Global Financial Sytem: A Near –Term Outlook and Long-Term Scenario’s’.
Meer dan 250 financiële experts, beleidsmakers en academici droegen bij aan het identificeren en ordenen van de belangrijkste krachten die de toekomst van het wereldwijde financiële systeem zullen vormen tussen nu en 2020.
Het initiële rapport schets voor de nabije toekomst een wereld van onder meer versterkt toezicht, een beweging naar back to basics in de bankensector en de opkomst van nieuwe winnaars en verliezers.
Voor de lange termijn geeft het rapport aan dat de belangrijkste onzekerheden liggen in het tempo waarin de nieuwe economische machten het overnemen van de oude en de mate waarin internationaal wordt samengewerkt aan financieel beleid. Vier scenario’s bestuderen de ontwikkelingen voor het wereldwijde financiële systeem die denkbaar zijn, samengevat door het WEF in een korte en heldere film.
In de tweede fase van het New Financial Architecture Project, met bijeenkomsten in onder andere het Chinese Dalian in september, gaat het WEF dieper in op de implicaties van de scenario’s. Doel: zoeken naar gezamenlijke strategieën en systematische verbeteringen. Onder meer door diepgaand te bestuderen wat mogelijke oorzaken kunnen zijn voor toekomstig systeemfalen en door te zoeken naar mogelijkheden om de sector te herpositioneren voor een duurzame, langetermijn groei die leidt tot maximale welvaart en stabiliteit.
Lees meer over het project op de site van het WEF onder Scenario Planning onder andere ook specifieke scenario’s voor opkomende economieën als India en China, en het rapport ‘The Future of Pensions and Healthcare in a Rapidly Ageing World – Scenarios to 2030’.
Natuurlijk is het aardig om de scenario’s van het WEF dan weer te toetsen aan die van Delta Lloyd Groep en te kijken wat daar de consequenties van zijn. Want dat is uiteindelijk het doel van scenario’s; niet het voorspellen van de toekomst, maar het voorbereiden op wat die toekomst ons kan brengen.
“Scenario’s transform information into perceptions… It is a creative experience that generates an ‘Aha!’ … and leads to strategic insights beyond the mind’s previous reach.”
Deze mooie woorden van Pierre Wack van een jaar of twintig geleden doen er weer aan denken dat onder zijn invloed scenariodenken een serieus vak is geworden. Pierre Wack, een franse olieman met een filosofische inslag, leidde Shell indertijd in een innovatief proces van strategie-ontwikkeling op basis van scenariodenken. Het maakte Shell tot een van de allergrootsten in deze industrie.
Vandaag is Wack’s erfenis relevanter dan ooit. Mocht er in zijn jonge jaren nog sprake zijn van een zekere voorspelbaarheid van de toekomst (denk aan de wederopbouw na de oorlog), ondertussen blijkt het inschatten van de politieke en ecoomische toekomst van de wereld mateloos moeilijk. Pierre Wack voorzag die onzekerheden – hij benadrukte daarom dat managers niet alleen goed moeten zijn in het voor elkaar krijgen van dingen, maar bovenal moeten uitblinken in visie, inlevingsvermogen en verbeeldingskracht. Zodat ze zich een voorstelling kunnen maken van de kansen en problemen die de toekomst zou kunnen brengen.
In aanvulling op de nieuwste scenario’s van Delta Lloyd Groep is het boeiend om nog eens terug te lezen hoe Pierre Wack tot zijn inzichten groeide – de oliecrisis uit 1973 speelde daar een belangrijke rol in! - en vervolgens het vak van scenariodenken tot grote hoogte wist te brengen. Lees bijvoorbeeld dit interessante artikel in het amerikaanse magazine Fast Company van een paar jaar geleden: There Is No Alternative to… Zie vooral ook het kader Fortune Teller, waarop de techniek van het denken in verschillende scenario’s en hoe die toe te passen in de dagelijkse business in een paar stappen wordt uitgelegd.
Harvard psycholoog Daniel Gilbert houdt zich bezig met wat we denken dat ons gelukkig maakt en komt tot de conclusie dat we het eigenlijk voortdurend bij het verkeerde eind hebben.
De ‘smiling professor’ zoals hij wel wordt genoemd, weet waarover hij het heeft, want hij doet in zijn Hedonic Psychology Laboratory al jaren research naar onze jacht op geluk. Dat resulteerde onder andere in het zeer onderhoudende en leerzame boek Stumbling on Happiness. Lees het:onze hersenen blijken ons systematisch voor de gek te houden als we denken op weg te zijn naar de mooist denkbare toekomst. Net zoals onze herinneringen ons vaak misleiden als we terugkijken, zo worden we door onze eigen intuities en inschattingen steeds weer op het verkeerde spoor gezet als we vooruit proberen te kijken. Het wordt nooit zoals we dachten.
Professor Dan Gilbert is geen dr. Phil, zoals hij zelf zegt. Zijn boek gaat niet over wat ons gelukkig maakt. ‘Dergelijke boeken vind je verderop in de zelfhulpafdeling, en als je zo’n boek koopt en alles gedaan hebt wat erin staat en je bent nog steeds ongelukkig, dan helpt mijn boek je te begrijpen waarom.’ Stumbling on happiness beschrijft wat de wetenschap ons kan vertellen over hoe en hoe goed we onze eigen toekomst kunnen voorstellen, en hoe we kunnen voorspellen van welke toekomst we het meest zullen genieten.
Dan Gilbert’s boek zou misschien verplichte kost moeten zijn voor scenario-ontwikkelaars, omdat het de patronen blootlegt die ons vermogen tot voorspellen bepalen. Het is een pleidooi ook voor rationeel denken: ‘If our species has any hope of walking sure-footedly into a future, it is going to be because we have begun to understand what makes us stumble.’
In een van de vele fameuze TED lezingen weet Dan Gilbert het allemaal geestig en verhelderend uiteen te zetten. Waarbij hij aan het einde ook nog eens het belang van denken in scenario’s benadrukt: hoe meer je de toekomst in een scenario weet om te zetten, met zoveel mogelijk details, hoe makkelijker het wordt om te beoordelen wat nodig of gewenst is en daar nu aan te gaan werken.
Een retorische vraag. Er is natuurlijk altijd een toekomst. De eigenlijke vraag is:hoe ziet die toekomst er straks uit? Laat je je door de toekomst overvallen, of kun je je op de toekomst voorbereiden?
Ik ben er van overtuigd dat je je wel degelijk op die ongewisse toekomst kunt voorbereiden. Sterker nog, een financiële dienstverlener als Delta Lloyd Groep is dat zelfs aan zijn klanten en stakeholders verplicht. Delta Lloyd biedt haar klanten namelijk zekerheid aan voor producten die decennia later nog moeten werken. De pensioenpremie van vandaag, moet ook over 70 jaar de klant nog financiële zekerheid brengen. Ons voorbereiden op de toekomst is dus noodzakelijk. Daarom gebruiken wij scenario’s die in beeld brengen hoe de wereld de komende 15 jaar kan veranderen en welke consequenties dat voor ons kan hebben. Niet als voorspelling, niet als absolute waarheid, maar om in te schatten wat ons mogelijk te wachten staat. Zodat wij goed voorbereid zijn en onze klanten, maar ook onze medewerkers en andere betrokkenen, zo veel mogelijk zekerheid kunnen bieden. Juist in deze tijden van financiële crisis. Om voor nu en later aan onze verplichtingen te kunnen blijven voldoen.
De afgelopen maanden zijn we met ruim 50 mensen van binnen en buiten onze organisatie bezig geweest om twee scenario’s voor de toekomst te ontwikkelen, die we nu met u kunnen delen. Dit proces stond onder leiding van scenario-ontwikkelaar Robert Bood, die dat ook al eerder (in 2004/05) met Delta Lloyd Groep heeft gedaan. De scenario’s voor 2010 – 2025; Nieuwe Balansen en Versplintering, laten twee verschillende toekomsten zien. Geen voorspellingen, maar verkenningen van hoe het er over een jaar of 15 uit zou kunnen zien. De volgende stap wordt nu om daar mee aan de slag te gaan: onder andere door in workshops te gaan kijken wat die verschillende scenario’s zouden betekenen voor alle aspecten van ons bedrijf en welke consequenties dat heeft voor onze strategische keuzes.
‘Oefenen met de toekomst’, zo noemde scenario-ontwikkelaar Robert Bood dat onlangs in Q2, het magazine dat in maart jl. verscheen, en waarover eerder ook al op dit blog werd geschreven. In de introductie op de twee scenario’s legt hij nog eens goed uit wat precies de waarde is van scenario’s en hoe je er naar moet kijken.
Gelijk met de complete scenario’s introduceren we hier ook Q3 (de 3 staat voor derde kwartaal): twee slideshows waarin in beeld, tekst en geluid de belangrijkste ontwikkelingen uit de twee scenario’s worden neergezet.
Het is een ervaring die we graag willen delen. Wilt u daaraan mee doen, dan hoeft u alleen maar te reageren op dit blog en bouwt u zo mee om zelf een stukje van onze toekomst te ‘maken’. Wat daar uitkomt? Geen idee. Ik weet alleen zeker dat de wereld in 2025 een hele andere zal zijn dan die van vandaag.
Scenario-ontwikkelaar Robert Bood legt in Q magazine nog eens uit hoe je als onderneming kan leren omgaan met de onvoorspelbaarheid van de toekomst. ‘Door scenariodenken onderdeel van het proces van strategieontwikkeling te maken, bereid je je voor op wat gaat komen. Je oefent als het ware je reacties op mogelijke toekomsten.’ Vijf jaar geleden organiseerde hij talloze gesprekken met managers binnen Delta Lloyd Groep en met vooraanstaande vertegenwoordigers van de verzekeringssector, de politiek en maatschappelijke organisaties, om zo ontwikkelingen te identificeren die in de nabije en verdere toekomst relevant zouden kunnen zijn voor Delta Lloyd Groep. Hoe zou het landschap van de financiële dienstverlening eruitzien in 2020?
De gesprekken vormden de basis voor twee toekomstscenario’s, twee – in de woorden van Bood – ‘zorgvuldig samengestelde plausibele verhalen die beschrijven hoe de toekomst zich kan gaan ontwikkelen, verhalen waarin verschillende combinaties van onvermijdelijkheden en onzekerheden worden verkend.’
Nu, in 2009, wordt alweer gewerkt aan nieuwe scenario’s. Noodzakelijk omdat ondertussen de wereld dramatisch van aangezicht is veranderd. Maar ook zonder kredietcrises en recessies is het belangrijk van scenariodenken een continu proces te maken, stelt Robert Bood. Het gaat immers niet om het voorspellen van de toekomst, maar om voorbereiding erop. Veel uit de twee scenario’s uit 2005 blijft echter ook nu relevant. Daarom hier de mogelijkheid om die scenario’s, Grenzeloos en Scheidslijnen, integraal te lezen. In de introductie die eraan vooraf gaat, meer over hoe de scenario’s tot stand kwamen.… >>
